Czy probiotyki mogą pomóc przy gronkowcu? Co wykazały badania amerykańskich NIH

Krótka odpowiedź

Na razie nie w żaden udowodniony sposób. W niewielkim badaniu klinicznym prowadzonym pod kierunkiem amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia (NIH) jeden konkretny szczep probiotyczny, Bacillus subtilis MB40, zmniejszył ilość gronkowca, którą uczestnicy mieli w jelitach i w nosie.⁴ To ciekawy wynik. Badanie mierzyło jednak nosicielstwo, a nie zakażenia, i mówi tylko o tym jednym szczepie w tej jednej dawce.

Oto, co faktycznie wykazały badania i dlaczego szczegóły mają znaczenie.

Dlaczego naukowców interesuje nosicielstwo gronkowca

Około 30% ludzi ma gronkowca w nosie, zwykle bez żadnej szkody.¹ Nosicielstwo gronkowca bez objawów nazywa się kolonizacją i nie jest tym samym co zakażenie. Gronkowiec może też bytować w jelitach.³

Lekarze uważają zmniejszanie nosicielstwa, czyli dekolonizację, za przydatny sposób na obniżenie częstości zakażeń gronkowcem. Metody stosowane w nosie lub na skórze przynoszą jednak ograniczone efekty, a doustne stosowanie antybiotyków w tym celu nie jest zalecane, ponieważ zaburzają one inne bakterie w organizmie i mogą sprzyjać oporności na antybiotyki.⁴ Dlatego naukowcy szukają innych sposobów zmniejszania nosicielstwa.

Odkrycie z Tajlandii z 2018 roku

W badaniu opublikowanym w 2018 roku w czasopiśmie Nature zespół kierowany przez NIH zbadał próbki z jelit i z nosa 200 osób z wiejskich terenów Tajlandii.^2,3 Około połowa z nich miała w próbkach z jelit bakterie Bacillus, głównie B. subtilis.³ Nie wykryto gronkowca złocistego (S. aureus) u nikogo, w czyich próbkach z jelit były bakterie Bacillus.³

Aby ustalić dlaczego, zespół przeszedł do badań na myszach. Gdy myszom z gronkowcem w jelitach podawano przetrwalniki B. subtilis, gronkowiec znikał z ich jelit. Odmiana bakterii, która nie mogła wytwarzać substancji zwanych fengycynami, nie miała żadnego działania.³ Była to ważna wskazówka co do tego, jak Bacillus może działać.

Fengycyny to lipopeptydy, które blokują u gronkowca wyczuwanie liczebności (quorum sensing), czyli sygnalizację chemiczną, dzięki której bakterie wyczuwają swoją liczebność i zmieniają zachowanie. Gronkowiec potrzebuje tej sygnalizacji, aby zadomowić się w jelitach.^2,3 Część tego badania dotycząca ludzi była jednorazowym „zdjęciem” sytuacji: pokazała związek, a nie dowód, że to Bacillus odpowiadał za różnicę.

Badanie na ludziach z 2023 roku

Kolejnym krokiem było badanie kliniczne fazy 2 opublikowane w 2023 roku w czasopiśmie The Lancet Microbe. Wzięło w nim udział 115 dorosłych z Tajlandii, którzy byli nosicielami gronkowca. Ani uczestnicy, ani badacze nie wiedzieli, kto co otrzymuje.⁴ Badanie fazy 2 to badanie na średnim etapie. Sprawdza, czy coś wydaje się działać i jest wystarczająco bezpieczne, zanim zostanie przetestowane w większych grupach.

• Co przyjmowano: 55 osób przyjmowało 250 mg szczepu B. subtilis MB40 raz dziennie przez 30 dni. 60 osób przyjmowało placebo.⁴
• Wyniki: w porównaniu z placebo ilość gronkowca spadła o 96,8% w jelitach i o 65,4% w nosie. W grupie placebo nie zaobserwowano zmian.^4,5
• Działania niepożądane: nie odnotowano ciężkich działań niepożądanych, a umiarkowane były rzadkie i nie występowały częściej niż w grupie placebo.⁴

Naukowcy z NIH wyjaśnili, że probiotyk nie niszczy gronkowca. Silnie ogranicza jego zdolność do zadomowienia się i utrzymania.⁵

Czego badania nie pokazują

• Mierzono nosicielstwo, a nie zakażenia. W badaniu liczono, ile gronkowca mieli w sobie uczestnicy. Nie sprawdzano, czy ktokolwiek miał mniej zakażeń.⁴
• Dotyczy jednego szczepu i jednej dawki. Wyniki odnoszą się do MB40 w dawce 250 mg dziennie. Działanie probiotyku na zdrowie zależy od konkretnych szczepów i ich ilości, więc wyników nie można przenosić na probiotyki w ogóle.⁶
• Było to jedno, dość małe badanie. Naukowcy zaznaczyli, że potrzebne są większe i dłuższe badania.⁵
• Badano określoną grupę. Uczestnikami byli dorośli, którzy w ostatnim czasie nie przyjmowali antybiotyków ani nie przebywali w szpitalu.⁴

Mówiąc najprościej, te badania to obiecujący trop, a nie ostateczna odpowiedź. Zmniejszanie nosicielstwa to rozsądny cel badań, ale tylko badania, w których liczy się faktyczne zakażenia, mogą pokazać, czy chroni ono ludzi.

Co to oznacza dla ciebie

Na razie sprawdzonymi podstawami wciąż są codzienne nawyki: myj ręce, zakrywaj skaleczenia i nie używaj wspólnie z innymi ręczników ani maszynek do golenia.¹ Resztę omawia nasz poradnik o tym, jak zmniejszyć ryzyko zakażenia gronkowcem. Jeśli zakażenia gronkowcem się u ciebie powtarzały, porozmawiaj o tym z lekarzem, który może sprawdzić, co może być ich przyczyną.

Jeśli rozważasz przyjmowanie jakiegokolwiek probiotyku, najpierw porozmawiaj z lekarzem, zwłaszcza w przypadku poważnej choroby, osłabionego układu odpornościowego lub gdy pytasz o wcześniaka. W tych grupach probiotyki mogą powodować problemy.⁶ Więcej przeczytasz w artykule Probiotyki z Bacillus subtilis.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Żaden probiotyk nie służy do leczenia zakażenia gronkowcem. Skorzystaj z pomocy medycznej, jeśli zauważysz:

• guzek lub zmianę, które są zaczerwienione, obrzęknięte, ciepłe, bolesne lub wypełnione ropą
• zaczerwienienie, które się rozszerza, lub czerwone smugi rozchodzące się od rany
• gorączkę lub dreszcze przy zakażeniu skóry
• zakażenie skóry, które wciąż nawraca

Jeśli masz gorączkę z szybko szerzącym się zaczerwienieniem, splątanie lub trudności z oddychaniem, skorzystaj z pilnej pomocy medycznej lub zadzwoń pod numer alarmowy 112.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Jeśli podejrzewasz u siebie zakażenie, skonsultuj się z lekarzem. Te stwierdzenia nie zostały ocenione przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA). Ten produkt nie jest przeznaczony do diagnozowania, leczenia ani zapobiegania jakimkolwiek chorobom.